Zelfstandig en werkloos

Onze zelfstandige leden vragen ons vaak of ze recht hebben op werkloosheidsuitkeringen wanneer ze hun zelfstandige activiteit onderbreken, of wanneer ze slechts deeltijds, in bijberoep of met tussenpozen (korte periodes van zelfstandige activiteit afgewisseld met onbetaalde periodes) zelfstandig zijn.

In principe bouw je als zelfstandige geen recht op werkloosheidsuitkeringen op. Je kunt je zelfstandige activiteit er ook niet mee combineren. Toch zijn er enkele uitzonderingen waarin dit wel kan:

• je bent zelfstandig in bijberoep en ontvangt tegelijkertijd een werkloosheidsuitkering;

• je hebt opnieuw recht op een werkloosheidsuitkering wanneer je je zelfstandige activiteit in hoofdberoep definitief stopzet;

• je bereidt je voor of volgt een opleiding om zelfstandig te worden terwijl je werkloos bent.

shutterstock_1442626427 (res).jpg

De RVA definieert een zelfstandige als “iemand die voor eigen rekening een beroep uitoefent of professionele activiteiten verricht en daardoor niet valt onder de sociale zekerheid sector werkloosheid”.

Ondanks deze definitie is het mogelijk om zelfstandig te zijn in bijberoep én ook een werkloosheidsuitkering te ontvangen:

  1. wanneer je je zelfstandige activiteit hebt uitgeoefend als bijberoep naast een baan in loondienst gedurende minimaal drie maanden voor je een werkloosheidsuitkering aanvraagt;

  2. wanneer je start als zelfstandige terwijl je werkloos bent.

De voorwaarden om recht te hebben op een uitkering verschillen in beide situaties.

 

1ste situatie: je was zelfstandig voor je werkloos werd

Wanneer je een uitkering aanvraagt moet je ook aangifte doen van je zelfstandige activiteit in bijberoep. Vervolgens zal de uitbetalingsinstelling (als je aangesloten bent, is dit het ACV-dienstencentrum) de correct ingevulde formulieren C1 en C1A toevoegen aan het dossier.

De RVA zal erop toezien dat je je zelfstandige activiteit gedurende ten minste drie maanden uitoefende naast je baan in loondienst of als ambtenaar vooraleer de betaling wordt goedgekeurd.


Opgelet: de periodes waarvoor je een verbrekingsvergoeding ontvangt, tellen niet mee in deze berekening.


Zolang je zelfstandig bent in bijberoep en daarnaast een werkloosheidsuitkering ontvangt, zal de RVA jaarlijks controleren hoeveel inkomen je daaruit haalt. Het bedrag van je uitkering kan hierdoor jaarlijks (naar boven of naar beneden) bijgesteld worden.

Als de activiteit geen bijberoep (meer) is, gaat het recht op uitkeringen verloren.


Opgelet: hoewel de regelgeving uitdrukkelijk bepaalt dat zelfstandige activiteiten voornamelijk tussen 18.00 en 7.00 uur moeten worden verricht, heeft de RVA herhaaldelijk uitkeringen geweigerd doordat de activiteiten (zelfs in beperkte mate) overdag waren uitgevoerd. Bovendien zijn bepaalde soorten activiteiten verboden (horeca en bouwwerkzaamheden).


2e situatie: je wordt zelfstandig terwijl je werkloos bent

Sinds 1 oktober 2016 is het toegestaan om als zelfstandige aan de slag te gaan tijdens een periode van volledige werkloosheid. Je moet dit als werkloze wel aangeven via het formulier C1C et je bent verplicht om als werkzoekende ingeschreven te zijn en beschikbaar te blijven op de arbeidsmarkt.

Als zelfstandige in bijberoep kun je je activiteiten maximaal 12 maanden met een werkloosheidsuitkering combineren. Je moet daarvoor aan de volgende voorwaarden voldoen:

  • je mag niet werkloos geworden zijn omdat je je betaalde baan in loondienst hebt stopgezet om zelfstandig te worden;

  • je mag de activiteit waarvoor je de aanvraag indient niet uitgeoefend hebben in hoofdberoep gedurende de voorbije zes jaar, berekend van datum tot datum;

  • je mag geen beroep doen op een attest bedrijfsbeheer van een derde om je zelfstandige activiteiten uit te oefenen;

  • je mag slechts in uitzonderlijke omstandigheden taken toevertrouwen aan een werknemer met een arbeidsovereenkomst of aan een onderaannemer.

shutterstock_1366178270 (res).jpg

Naast de bovenvermelde cumulatie bevat de werkloosheidsreglementering ook nog andere bepalingen die verband houden met het statuut van zelfstandige.

 

Je wordt werkloos meteen nadat je je zelfstandige activiteit in hoofdberoep hebt stopgezet

In dat geval betaal je als zelfstandige geen bijdragen aan de sector werkloosheid van de sociale zekerheid. De prestaties die je onder dit statuut levert, geven je dus geen recht op dergelijke sociale uitkeringen.

Indien je echter eerder (d.w.z. vóór je zelfstandig was in hoofdberoep) een werkloosheidsuitkering ontving of als loontrekkende of ambtenaar hebt gewerkt, kan je hierop een beroep doen om het recht (opnieuw) te openen.


Opgelet: de maximale duur van de zelfstandige activiteit die "geneutraliseerd" kan worden, bedraagt 15 jaar min één dag. Dit betekent dat als je minder dan 15 jaar zelfstandig was in hoofdberoep en deze activiteit stopzet, je de rechten op werkloosheidsuitkeringen terugkrijgt die je had voordat je zelfstandig werd in hoofdberoep.

Als je net voor je zelfstandig werd in loondienst werkte of als ambtenaar, zal de RVA bovendien meestal een attest vragen van de laatste werkgever waaruit blijkt dat hij je niet opnieuw kan -of wil- in dienst te nemen.


Opleiding tot een zelfstandig beroep

De werkloosheidsreglementering voorziet ook de mogelijkheid om als werkloze vrijgesteld te worden van bepaalde verplichtingen om zo een opleiding tot een zelfstandig beroep te kunnen volgen[1].

Sinds de zesde staatshervorming zijn de gewesten hiervoor verantwoordelijk en kunnen ze hun eigen regels vastleggen. Relevante informatie hierover vind je in de dienstencentra van het specifieke gewest.

 

Voorbereiding om je als zelfstandige te vestigen of om je eigen zaak op te richten

Zelfstandig worden vereist dat je eerst grondig en tot in de kleinste details nadenkt over je project. Soms komt daar een heel stappenplan bij kijken:

  • leveranciers en partners zoeken en ontmoeten;

  • dossiers aanleggen om technische en financiële middelen en specifieke accreditaties te verkrijgen;

  • ruimtes inrichten;

  • marktonderzoek verrichten;

  • nieuwe vaardigheden en kennis verwerven.

Deze lijst is niet exhaustief en zal ook sterk variëren naargelang de activiteit die je wenst uit te voeren.

Via het formulier C45E kun je voor een periode van maximaal zes maanden vragen om vrijgesteld te worden van je verplichtingen als werkloze en toch je werkloosheidsuitkeringen te behouden.

 

Conclusie

Belangrijk om te onthouden:

  1. Het is mogelijk om als zelfstandige in bijberoep te werken terwijl je ook een werkloosheidsuitkering ontvangt (wanneer je ervoor bijvoorbeeld je hoofdberoep in loondienst uitoefende en ontslagen werd). Dit is alleen maar mogelijk als je aan een groot aantal voorwaarden voldoet. Het belangrijkste is dat je de RVA op de hoogte brengt zodra je de uitkeringsaanvraag indient en dat je zelfstandig geworden bent drie maanden vooraleer je werkloos werd. Naargelang het inkomen dat je bijberoep oplevert, kan de RVA je werkloosheidsuitkering verlagen of zelfs helemaal afschaffen.

  2. Als zelfstandige in hoofdberoep val je niet onder de werkloosheidsreglementering. Indien je je zelfstandige activiteiten volledig stopzet en die minder dan 15 jaar uitoefende, kun je terugvallen op de werkloosheidsrechten die je genoot vóór je als zelfstandige aan de slag ging. In sommige gevallen kun je op dat moment dus een werkloosheidsuitkering ontvangen.

  3. Je denkt dus beter twee keer na voor je aan de slag gaat als zelfstandige en je activiteiten uitoefent met tussenpozen. Je kunt namelijk geen werkloosheidsuitkering ontvangen tussen twee betaalde “contracten”. In dat geval kun je overwegen om te werken via een organisatie als Smart of Tentoo. Zo werk je als freelancer maar word je juridisch nog steeds beschouwd als loontrekkende. Je behoudt dus je recht op werkloosheidsuitkeringen in de periode tussen verschillende contracten.

     

Ons "United Freelancersloket" helpt je de beste formule te vinden om je zelfstandige activiteit uit te oefenen zonder je sociale vangnet te verliezen. Neem gerust contact met ons op: bel ons op het nummer 02 244 31 00, mail naar unitedfreelancers@acv-csc.be of surf naar de contactpagina op onze website www.unitedfreelancers.be.

Wend je tot je dichtstbijzijnde dienstencentrum voor meer informatie over je recht op werkloosheidsuitkeringen in een bepaalde situatie.


[1] Een opleiding georganiseerd door SYNTRA, IFAPME, EFP-SFPME, IAWM die de studenten voorbereidt op een leidinggevende functie in een kleine of middelgrote onderneming, op de opleiding van gekwalificeerde werknemers voor KMO’s of om een zelfstandig beroep uit te oefenen.