Sanoma: collectieve akkoorden voor freelancers

De mediasector overleeft dankzij de vele freelance of interim medewerkers. Zij doen vaak net hetzelfde werk als collega-redacteurs in vaste dienst, maar genieten niet van dezelfde voorwaarden. Bij Sanoma Magazines Belgium, het bedrijf dat achter magazines als Flair, Libelle, Story en Humo zat, is dat niet anders. Toch slaagde ACV er daar in om freelancers in het sociaal overleg te betrekken. Tijs Hostyn van ACV Puls en vormgeefster/militant Anne Van Reeth schetsen de evolutie, doorheen de lange geschiedenis van herstructureringen. 

Collectieve-akkoorden-voor-freelancers.jpg

De geleidelijke dood van print

Anne Van Reeth: “Vanaf 1993 begon Sanoma met overnames en hebben ze onder andere TVV overgekocht, waar Humo deel van uitmaakte. Door de algemene malaise in de printwereld zitten we sinds 2009 continu in herstructurering, met een grote golf in 2013, 2015, 2016 en 2018. De redactie wordt dan meestal gespaard (wegens essentieel om een blad te maken). De ‘oplossing’ van Sanoma: werken met zelfstandigen. Wij bedienden worden per maand betaald. Zelfstandigen kan men inschakelen naargelang de vraag. 

Meer en meer redactieleden werkten op freelance basis, een evolutie waar wij als vaste medewerkers niets aan konden doen. Op een gegeven moment maakten de freelancers de meerderheid uit. Er waren geen vaste regels, geen vast tarief, geen barema, geen loonovereenkomst. Alles werd individueel afgesproken. De verloning varieerde dus sterk.” 

Syndicale-verwezenlijkingen voor freelancers.jpg

1997: Naargelang anciënniteit kunnen freelancers nog 3 tot 6 maanden factureren als vergoeding in geval van stopzetting van de overeenkomst.

2013: Sanoma zal vaste werknemers die ontslagen worden niet vervangen door freelancers. Sanoma dient de verhouding tussen vaste en freelance werknemers te rapporteren.

Nieuwe Panorama, het startschot van collegialiteit met freelancers

Tijs Hostyn: “Ik denk dat bij de vaste werknemers al heel sterk het gevoel leefde dat die freelancers eigenlijk collega's waren, dat zij in vergelijkbare situaties zaten maar onder een ander statuut. De betrokkenheid was groot.”

Anne Van Reeth: “Bij Nieuwe Panorama werkten bekende mediafiguren als freelance redacteurs. Ze werden dan ook goed vergoed voor hun wekelijkse vaste rubriek. Tot Nieuwe Panorama in 1997 werd stopgezet. De vaste medewerkers kregen een opzegvergoeding, de freelancers kregen normaal gezien niets. Toen slaagde de vakbond erin om ook voor de freelance medewerkers een vergoeding te onderhandelen. We sloten ook een cao af die zegt dat freelancers die bijna enkel voor Sanoma werken, in principe recht hebben – als zij dit willen – op een contract.”

Tijs Hostyn: “Als een werknemer ontslagen wordt, heeft die recht op een ontslagvergoeding. Bij freelancers is dat afhankelijk van wat er in het contract is afgesproken. Ongeacht hun contract, hadden ze door toedoen van ons minimum recht op een aantal maanden vergoeding, afhankelijk van hun anciënniteit.” 

syndicale-verwezenlijkingen-voor-freelancers.jpg

2016: Kernredacties krijgen een rechterhand met bediendenstatuut. Freelancers worden betrokken in overlegmomenten. Freelancers die meer dan 50% voor Sanoma werken ontvangen een syndicale premie.

2018: Freelancers krijgen bij herstructureringen een vergoeding voor het stopzetten van de overeenkomst uitbetaald.

Syndicalisatie van freelancers en sectorbrede afspraken

Freelancers deden vanaf 2016 mee aan overlegmomenten, zodat zij aan vaste collega’s, directie en vakbonden konden aangeven wat er leeft. Freelancers die meer dan halftijds voor Sanoma werken ontvingen ook een syndicale premie. Ook in 2018 kregen freelancers bij herstructureringen een vergoeding bij het stopzetten van de overeenkomst. Had ACV er nog betere voorwaarden kunnen uithalen?

Tijs Hostyn: “Het is altijd moeilijker geweest om voor freelancers een akkoord te sluiten en dat was bij Sanoma ook het geval. Het ging om freelancers met hogere lonen, die de ondernemingen heel veel geld kostten. Daardoor was Sanoma natuurlijk minder bereid om een volledige vergoeding te betalen. Alles kan beter natuurlijk, maar ik ben wel zeer tevreden met wat we hebben bereikt, vaak een primeur in België. Daarom wil ik werk maken van sectorbrede afspraken voor freelancers, zoals richtprijzen. Als je als freelancer in de mediasector moet onderhandelen, moet je online de juiste tarieven kunnen raadplegen.” 

Oprichting United Freelancers

Vanaf juni 2019 kunnen ook freelancers zich aansluiten bij een vakbond en collectief opkomen voor hun rechten. Een goede zaak?

Tijs Hostyn: “Ik verwacht niet dat freelancers van de ene dag op de andere op de barricades gaan staan. Dat zal geleidelijk aan moeten groeien: door freelancers bij concrete dossiers te betrekken. Bij de vakbond vertrekken we nu vaker vanuit een bepaalde problematiek die we aankaarten bij de betrokken werkgevers. Zo’n gerichte manier van werken slaat beter aan bij zelfstandigen. De internationale arbeidsorganisatie heeft erkend dat als mensen hun arbeid aanbieden op de arbeidsmarkt, je er collectieve afspraken rond kan maken. Ongeacht hun statuut. Dit voorbeeld van Sanoma is inspirerend binnen de sector, het toont aan dat het wel kan om in België sociale akkoorden te maken voor freelancers.”

Benieuwd wat United Freelancers op collectief niveau voor jou kan betekenen? Neem gerust contact op met het Kenniscentrum voor meer informatie.